DE KUNST VAN HET OPNEMEN IN HET VELD

Met Bernie Krause, PhD, President & Soundscape Ecologist - Wild Sanctuary en Melissa Pons, Field Recordist & Sound Designer - Melissapons.com

Stel je voor dat je in een tropisch bos bent. Wat hoor je als eerste? Het gekraai van vogels? Het gezoem van krekels, of misschien het rustgevende getik van regen? Wat je ook hoort, er is ruimte om alles te horen. De geluiden bestaan naast elkaar, en zoals onze vorige gast Matthew Bennet uitlegde, is het bos een geluidslandschap dat ‘aandacht en focus bevordert’, omdat meerdere geluiden allemaal heel duidelijk te horen zijn… in een rijk gestructureerde, gelaagde audio-omgeving.

Onze twee gasten zijn geen onbekenden in dit soort omgevingen – ze zijn veldrecorders. Met koptelefoons op, microfoons en recorders in de hand, voelen ze zich het meest op hun gemak in wat wij zonder twijfel 'de wildernis' zouden noemen.

Bernie Krause, vaak de peetvader van veldopnames genoemd, is een zevenvoudig auteur met meer dan 50 jaar ervaring. Hij formuleerde de 'akoestische nichehypothese', die stelt dat alle organismen een frequentie en bandbreedte ontwikkelen om zichzelf in hun habitat te 'vocaliseren'. Dat verklaart waarom de verschillende dierlijke elementen in het regenwoud nooit met elkaar lijken te botsen, maar allemaal hun eigen, gevestigde ruimte hebben. Hij heeft 5000 uur aan opnames gemaakt en maar liefst 150.000 soorten vastgelegd. Bernie begon als studiomuzikant en introduceerde zelfs de MOOG-synthesizer in filmmuziek en bij populaire artiesten zoals Peter Gabriel, Van Morrison, Brian Eno en David Byrne (om er maar een paar te noemen...). We horen ook van Melissa Pons, een collega-veldgeluidsopnemer wiens werk, in haar eigen woorden, 'langzaam' is. Ze past zich aan de culturele context van de situatie en omgeving aan waarin ze zich bevindt. Ze kwam uit de commerciële geluidsontwerpwereld, maar heeft ervoor gekozen zich te richten op 'meer betekenisvolle' zaken. projecten — waardoor een deel van haar winst teruggeïnvesteerd kan worden in de mensen en plaatsen die ze via haar opnames heeft leren kennen. Dit omvat onder andere opnames in tropische bossen in Brazilië, en het leven met en opnemen van wolvenroedels.

Ze hebben gemeen dat ze geluid opnemen — het geeft ze een goed gevoel. Bernie zegt dat het zijn anders zo "vreselijke ADHD" op een manier verzacht die geen enkel medicijn kan. "Het gevoel van de lucht op mijn huid, luisteren naar die geluiden, maakt echt een wereld van verschil." Het is helend, en daarom doe ik het.

Voor Melissa is het een manier om het ‘nieuwe’ na te jagen. Niet dat dit betekent dat ze constant de wereld rondreist. In plaats daarvan is zelfs op dezelfde plek zijn, nooit twee keer hetzelfde. ‘Er zit iets nieuws in. Het is een heel vrije manier om iets te leren kennen… om ter plekke te leren, en ik heb de leiding.’ Op een dinsdag ergens opnemen is totaal anders dan op dezelfde plek zijn op maandag. Je zou het kunnen vergelijken met het luisteren naar een live jazzimprovisatie, in tegenstelling tot het streamen van een nummer of het afspelen van een cd. Wat betreft het afspelen van de geluiden die hij opneemt, worstelde Bernie jarenlang om succes te vinden. Hij betreurt het dat Amerikaanse musea en galerieën traag waren met het opzetten van tentoonstellingen gebaseerd op geluid, en vergelijkt het met filmprojecten waar geluid "als laatste op de lijst staat, nadat al het andere geld is uitgegeven." Een belangrijke verandering kwam toen Bernie ging samenwerken met de Cartier Foundation for Contemporary Art. Zij leerden zijn werk kennen, maar ook het werk van Bruce Albert, een Franse antropoloog die onder de Yanomami-stam in Brazilië leefde. Deze fascinerende verhalen worden gedetailleerd beschreven in Bernie's boek The Great Animal Orchestra: Finding the Origins of Music in the World's Wild Places

Cartier ontmoette Bernie in Amerika om samen te werken. 'Ik had al opnames van 15 of 16 habitats die ik voor deze tentoonstelling kon gebruiken.' En, zegt hij, door 'buitengewone verbeeldingskracht en de bereidheid om nieuwe dingen te proberen', hebben ze behoorlijk wat geld in dit werk gestoken. Inmiddels was Bernie gewend aan het tentoonstellen van meer ingetogen, kleine ruimtes, en had hij aanvankelijk een ruimte bedacht voor slechts twaalf mensen. Hij was verrast, en zelfs overruled, door Cartier, die aandrong op een veel grotere, meer dramatische ruimte met dubbele hoogte. Dit was vrijwel ongehoord voor een op geluid gebaseerde tentoonstelling, een bijna kolossale omvang in vergelijking met zijn oorspronkelijke idee. Zeven natuurlijke geluidslandschappen van 12 minuten werden begeleid door een spectrogram (een grafische weergave van geluid in realtime) 'om een beeld van het geluid te geven'. De show heeft al getoerd door Zuid-Korea, Shanghai, Milaan, Londen en Parijs, en naar schatting een miljoen mensen hebben hem op al die locaties gezien. Nu komt hij eindelijk naar de VS in november 2021. Er zijn geen foto's van dieren, omdat Bernie vond dat die afleidend zouden zijn. In plaats daarvan geeft hij de voorkeur aan beschrijvingen en die pure demonstratie van de spectrale golf, van het geluid zelf.

Melissa werkt weliswaar met beeldmateriaal, maar is erin geslaagd om geluid centraal te stellen op een plek waar je het normaal gesproken niet verwacht: Instagram. "Het is dé manier om 99% van de mensen te bereiken. In minder dan een minuut is het een leuke manier om wat werk te laten zien en mensen te betrekken – als een kleine galerij met geluiden."

Cheryl Tipp, conservator van natuur- en omgevingsgeluiden bij de British Library, en eerder te gast in aflevering 16 In de podcast 'The Quiet Mark' wordt uitgelegd hoe het begeleiden van foto's of opgezette dieren met geluid de emotionele impact op mensen enorm vergroot – vaak tot tranen toe. Bernie vertelt een soortgelijk ontroerend verhaal dat hij van een collega hoorde en dat hij in zijn TED-talk bespreekt. Toen de geluidsopnemer zag hoe boswachters onnodig een beverdam opbliezen, waardoor een heel ecosysteem werd verstoord en moeder en jong omkwamen, zag hij een mannelijke bever terugkeren naar de plek. "Hij legde vast hoe de bever rondjes zwom..." Hij riep ontroostbaar naar zijn verloren partner.

Bernie beseft zijn woordkeuze en richt zich op degenen die hem bekritiseren voor het gebruik van antropomorfe taal, waarbij hij menselijke eigenschappen toekent aan dieren. Als reactie daarop zeg ik: ‘oké, ja, mijn ‘morf’ is absoluut ‘antropomorf’!’ Ik ben niet anders dan welk ander dier dan ook op deze planeet, en dit is mijn familie!

Wij mensen zijn immers veel gevaarlijker dan zelfs sommige van de meest gevreesde dieren. Melissa vertelt over een keer dat ze dit ontdekte, toen ze borden negeerde met de tekst 'verboden toegang - wilde zwijnen'. Doodsbang herinnert ze zich: 'Eén kwam heel dichtbij, maar het zwijn schrok zo erg dat het wegrende. Dat veranderde mijn relatie [met de omgeving] in de dagen erna - ik was zo bang!'

Bernie, die dit spel al langer speelt, heeft niet één, maar drie van zulke verhalen. 'Ik werd door een gorilla vijf meter verderop in een veld vol angelsteken gegooid, inclusief uitrusting!' Dat, denkt hij, zal hem leren om tussen twee mannetjes die een vrouwtje het hof maken in te gaan. Hij slaagde er later toch in om zich bij hen te nestelen. Tijdens opnames in de Amazone merkte zijn groep de geur van een jaguar op (of beter gezegd, ze roken dat een jaguar hen had opgemerkt) die hen aan het markeren was met geursporen. Ze splitsten zich op als groep, en toen hij later ging zitten om op te nemen, hoorde en zag hij het dier de microfoon naderen. "Het begon geluiden te maken. Ik hoorde het in mijn koptelefoon en mijn eerste gedachte was: 'Dit moet wel het meest bijzondere moment van mijn leven zijn.' Zijn overlevingsinstinct kwam op de tweede plaats. In Sequoia National Park in Californië heeft Bernie ook wat waarschijnlijk "de enige stereo-opname van een zwarte beer... gemaakt vanuit de binnenkant van zijn bek" is. De nieuwsgierige beer pakte de microfoon op, die met een kabel aan de apparatuur was bevestigd. Op dat moment, zo vertelt hij, was de kabel slechts 10 meter lang. Deze man heeft ofwel stalen zenuwen, of is er misschien gewoon in geslaagd een ongevaarlijk onderdeel van zijn omgeving te worden.

Maar net als in het verhaal van de beverdam wordt de mens zo vaak niet zo gezien. Melissa heeft uit eerste hand ervaren hoe angst onze medemens kan inboezemen. Tijdens een opname op een ochtend ving ze het geluid op van vermoedelijke stropers die om 2 uur 's nachts een verboden gebied binnendrongen, terwijl zij en haar team nog sliepen. Ze herinnert zich dat ze rillingen over haar rug voelde lopen toen ze ‘zag’ Het geluidsspectrum laat zien dat "ze naderden, voor de apparatuur gingen staan en zich vervolgens afwendden". "Laat beren, gorilla's en al die andere zogenaamd dodelijke wezens maar zitten... dieren vallen je niet zomaar aan omdat alleen wij (mensen) dat doen." "Dat gezegd hebbende, moedigen ze ons beiden aan om de natuur in te trekken. Om ons onder te dompelen in de geluiden. Probeer een meer 'natuurlijk' onderdeel te zijn van welk geluidslandschap je ook bent - en laten we iets leren van Bernie en Melissa's nogal eerbiedige houding ten opzichte van de geluiden van de wereld." Laten we genieten van elke natuurlijke plek die we nog hebben, zolang we die nog hebben. Je kunt Bernie's opnames hier beluisteren: https://wildstore.wildsanctuary.com/collections/soundscape-albums

Luister naar Bernie & Melissa die meer bespreken over ‘De kunst van veldopnames’ op The Quiet Mark Podcast